Κυριακές του Τριωδίου

Το Τριώδιο είναι μια όμορφη και βαθιά πνευματική περίοδος δέκα εβδομάδων στην Ορθόδοξη Εκκλησία, που οδηγεί τους πιστούς μέσα από την προετοιμασία, τη νηστεία και τη μετάνοια στη Μεγάλη Εβδομάδα και στο Πάσχα. Το λειτουργικό βιβλίο που χρησιμοποιείται στις ακολουθίες της περιόδου αυτής ονομάζεται επίσης Τριώδιο.

Οι Κυριακές του Τριωδίου χωρίζονται σε δύο κύριες φάσεις: την προετοιμασία πριν από τη Σαρακοστή και τις Κυριακές της Μεγάλης Σαρακοστής, με κορύφωση την Κυριακή των Βαΐων.

Σε αντίθεση με τον Ματθαίο και τον Λουκά, δεν υπάρχει συνεχής «περίοδος του Μάρκου» στα κυριακάτικα αναγνώσματα της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Συνήθως δεν θα δείτε στο ημερολόγιο «Α΄ Κυριακή Μάρκου» ή «Ε΄ Κυριακή Μάρκου». Αντίθετα, το κατά Μάρκον Ευαγγέλιο διαβάζεται κυρίως τις Κυριακές της Μεγάλης Σαρακοστής.

Παρακάτω θα βρείτε μια πλήρη σύνοψη όλων των Κυριακών του Τριωδίου με τη σειρά.

Α΄ φάση: Η προετοιμασία πριν από τη Σαρακοστή

Οι τέσσερις αυτές Κυριακές εισάγουν σταδιακά τους πιστούς στην άσκηση της νηστείας και θέτουν τα πνευματικά θέματα που χρειάζονται για μια καρποφόρα Σαρακοστή.

• 1η Κυριακή: Του Τελώνου και του Φαρισαίου * Ανάγνωσμα: Λουκ. 18:10-14

  • Θέμα: Η ταπείνωση είναι το θεμέλιο της μετάνοιας. Καλούμαστε να απορρίψουμε την αυτοδικαίωση και την υπερηφάνεια του Φαρισαίου και να μιμηθούμε την ταπεινή μετάνοια του Τελώνη, που χτυπούσε το στήθος του. (Την εβδομάδα που ακολουθεί η νηστεία καταλύεται, για να αποφύγουμε την υπερηφάνεια του Φαρισαίου.)

• 2η Κυριακή: Του Ασώτου

  • Ανάγνωσμα: Λουκ. 15:11-32

  • Θέμα: Εξορία και επιστροφή. Μας θυμίζει ότι η αμαρτία είναι μια αυτοεξορία από τον Θεό, αλλά ο Πατέρας περιμένει πάντα με ανοιχτή αγκαλιά να μας δεχτεί όταν μετανοούμε και επιστρέφουμε στο σπίτι.

• 3η Κυριακή: Της Απόκρεω (της Δευτέρας Παρουσίας)

  • Ανάγνωσμα: Ματθ. 25:31-46

  • Θέμα: Αγάπη και έμπρακτη φιλανθρωπία. Μας υπενθυμίζεται ότι ο Χριστός θα μας κρίνει με βάση το πώς φερθήκαμε στους «ελαχίστους» (τους πεινασμένους, τους διψασμένους, τους γυμνούς και τους φυλακισμένους). Είναι η τελευταία ημέρα που οι πιστοί τρώνε κρέας πριν από το Πάσχα.

• 4η Κυριακή: Της Τυρινής (Κυριακή της Συγχωρήσεως)

  • Ανάγνωσμα: Ματθ. 6:14-21

  • Θέμα: Συγχώρηση και νηστεία. Το Ευαγγέλιο διδάσκει ότι δεν μπορούμε να λάβουμε τη συγχώρηση του Θεού αν δεν συγχωρούμε ο ένας τον άλλον. Το βράδυ τελείται ο όμορφος «Εσπερινός της Συγγνώμης». Είναι η τελευταία ημέρα που τρώμε γαλακτοκομικά.

Β΄ φάση: Οι Κυριακές της Μεγάλης Σαρακοστής

Μόλις αρχίσει επίσημα η Μεγάλη Σαρακοστή την Καθαρά Δευτέρα, οι πέντε Κυριακές που ακολουθούν εστιάζουν στον θρίαμβο της πίστεως, στη δύναμη του Σταυρού και σε πρότυπα αυστηρής άσκησης και μετάνοιας.

• Α΄ Κυριακή των Νηστειών: Κυριακή της Ορθοδοξίας

  • Ανάγνωσμα: Ιω. 1:43-51

  • Θέμα: Η αναστήλωση των Αγίων Εικόνων (το 843 μ.Χ.). Γιορτάζουμε την ενανθρώπηση του Χριστού: επειδή έγινε πραγματικά σάρκα, μπορεί να εικονιστεί.

• Β΄ Κυριακή των Νηστειών: Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά

  • Ανάγνωσμα: Μάρκ. 2:1-12 (η θεραπεία του παραλύτου)

  • Θέμα: Η δύναμη της αδιάλειπτης προσευχής και η πίστη ότι ο άνθρωπος μπορεί να γευτεί άμεσα το άκτιστο φως και την άκτιστη χάρη του Θεού, θεολογία που υπερασπίστηκε με δύναμη ο Άγιος Γρηγόριος.

• Γ΄ Κυριακή των Νηστειών: Σταυροπροσκυνήσεως

  • Ανάγνωσμα: Μάρκ. 8:34–9:1

  • Θέμα: Ενθάρρυνση στο μέσο της νηστείας. Ο Σταυρός προβάλλεται στολισμένος με λουλούδια, για να αναζωογονήσει και να ενισχύσει τους πιστούς για τον υπόλοιπο αγώνα της Σαρακοστής, θυμίζοντάς μας την Ανάσταση που έρχεται.

• Δ΄ Κυριακή των Νηστειών: Αγίου Ιωάννου της Κλίμακος

  • Ανάγνωσμα: Μάρκ. 9:17-31 (η θεραπεία του δαιμονισμένου νέου με το άλαλο πνεύμα)

  • Θέμα: Πνευματική άσκηση. Ο Άγιος Ιωάννης έγραψε την «Κλίμακα της θείας ανόδου», ένα εγχειρίδιο για τον ασκητικό αγώνα. Το Ευαγγέλιο μας θυμίζει ότι ορισμένα δαιμόνια βγαίνουν μόνο «ἐν προσευχῇ καὶ νηστείᾳ».

• Ε΄ Κυριακή των Νηστειών: Οσίας Μαρίας της Αιγυπτίας

  • Ανάγνωσμα: Μάρκ. 10:32-45

  • Θέμα: Το υπέρτατο παράδειγμα μετανοίας. Η Οσία Μαρία πέρασε από μια ζωή βαριάς αμαρτίας σε μια ζωή βαθιάς αγιότητας στην έρημο, δείχνοντας ότι καμία αμαρτία δεν είναι μεγαλύτερη από το έλεος του Θεού.

Η κορύφωση

• Κυριακή των Βαΐων (η θριαμβευτική είσοδος)

  • Ανάγνωσμα: Ιω. 12:1-18

  • Θέμα: Ο Χριστός εισέρχεται στην Ιερουσαλήμ ως ταπεινός Βασιλιάς πάνω σε πωλάριο. Η χαρμόσυνη αυτή εορτή σηματοδοτεί το τέλος της Τεσσαρακοστής και την άμεση μετάβαση στη σοβαρότητα της Μεγάλης Εβδομάδας.