Η Εξόδιος Ακολουθία

Η θεολογία της εξοδίου ακολουθίας

Αν και δεν είναι μυστήριο με την αυστηρή έννοια, η εξόδιος ακολουθία είναι μια ζωτική λειτουργική πράξη του «λαού του Θεού». Παραδοσιακά είναι αγρυπνία (παράστασις), δομημένη όπως η ακολουθία του Όρθρου.

• Ρεαλισμός και ελπίδα: Η ακολουθία δεν κρύβει την τραγικότητα του θανάτου. Τα τροπάρια του Αγίου Ιωάννου του Δαμασκηνού μιλούν ευθέως για τη «φρικτή πραγματικότητα» της φθοράς του σώματος και του χωρισμού της ψυχής. Αυτός όμως ο ρεαλισμός είναι το απαραίτητο υπόβαθρο του χριστιανικού Ευαγγελίου: ότι ο Χριστός «θανάτῳ θάνατον πατήσας». Ο θάνατος δεν είναι πια οριστικό τέλος, αλλά προσωρινό πέρασμα.

• Ο Ψαλμός 118 (οι «Άμωμοι»): Κεντρικό μέρος της ακολουθίας είναι η ψαλμωδία του Ψαλμού 118 (κατά την αρίθμηση των Ο΄, ο Ψαλμός 119 στις αγγλικές Βίβλους), του μεγαλύτερου ψαλμού. Είναι η «λεκτική εικόνα» του Χριστού: ένα άσμα ολοκληρωτικής εμπιστοσύνης στον νόμο του Θεού και στη νίκη της δικαιοσύνης επάνω στον λάκκο του θανάτου.

• «Αιωνία η μνήμη»: Ο γνωστός τελικός ύμνος «Αἰωνία ἡ μνήμη» συχνά παρεξηγείται. Δεν είναι παράκληση να θυμούνται οι άνθρωποι τον κεκοιμημένο, αλλά προσευχή να τον θυμάται ο Θεός. Στην Αγία Γραφή, το να σε θυμάται ο Θεός σημαίνει να διατηρείσαι στην ύπαρξη· το να σε λησμονεί σημαίνει ανυπαρξία (ο Άδης).

Ταφή ή αποτέφρωση

Η ορθόδοξη πίστη βλέπει τον άνθρωπο ως ψυχοσωματική ύπαρξη, αδιάσπαστη ενότητα σώματος και ψυχής.

• Ο αγιασμός του σώματος: Επειδή το σώμα είναι ναός του Αγίου Πνεύματος και μετέχει στον αγιασμό, η Εκκλησία πιστεύει στη σωματική ανάσταση των νεκρών.

• Απαγόρευση της αποτέφρωσης: Γι’ αυτό η Εκκλησία κανονικά δεν αποδέχεται την καύση του σώματος. Σε εξαιρετικές περιπτώσεις η Αρχιεπισκοπή μπορεί να δώσει άδεια για εξόδιο ακολουθία πριν από την αποτέφρωση, αλλά ο ιερέας δεν συνοδεύει τον κεκοιμημένο στο κρεματόριο.

Πρακτικές οδηγίες

1. Οργάνωση της ακολουθίας

• Κράτηση: Μην επικοινωνείτε απευθείας με την εκκλησία για να κλείσετε ώρα. Όλες οι διευθετήσεις γίνονται μέσω του γραφείου τελετών, το οποίο θα συνεννοηθεί με την εκκλησία.

• Νεκροταφείο: Η εκκλησία δεν μπορεί να κλείσει θέση στο νεκροταφείο· αυτό είναι ευθύνη του γραφείου τελετών.

• Κόλλυβα: Τα κόλλυβα (βρασμένο σιτάρι γλυκαμένο με ζάχαρη ή φρούτα, σύμβολο της ανάστασης).

2. Λεπτομέρειες της ακολουθίας

• Διάρκεια: Περίπου μία ώρα.

• Μουσική: Επιτρέπονται μόνο οι ορισμένοι λειτουργικοί ύμνοι. Όχι ηχογραφημένη μουσική.

• Επικήδειοι λόγοι: Όσοι επιθυμούν μπορούν να πουν λίγα λόγια στο τέλος της ακολουθίας.

3. Τι πρέπει να υπάρχει

Αν το γραφείο τελετών δεν έχει εμπειρία με τα ορθόδοξα έθιμα, φροντίστε να προμηθεύσει τα εξής για τον τάφο:

• Ένα μπουκάλι ελαιόλαδο.

• Νερό.

• Χώμα.