Το Μυστήριο του Γάμου

Η σημασία του Γάμου

Στην Ορθόδοξη Εκκλησία ο γάμος δεν είναι νομικό συμβόλαιο ούτε απλός κοινωνικός θεσμός, αλλά μυστήριο που μεταμορφώνει την ανθρώπινη αγάπη σε αντανάκλαση της θείας αγάπης.

• Αιώνια ένωση: Ο Χριστός δίδαξε ότι ο γάμος είναι μοναδικός και αδιάλυτος. Είναι το «βάπτισμα» της ανθρώπινης αγάπης, ώστε η ένωση να μη «χωρίζεται με τον θάνατο» αλλά να συνεχίζεται στη Βασιλεία του Θεού.

• Μαρτύριο: Το ζεύγος στεφανώνεται με «στεφάνους μαρτυρίου». Αυτό δεν σημαίνει πόνο με την αρνητική έννοια, αλλά μαρτυρία: καλούνται να πεθάνουν για τον εγωισμό τους και να ζουν ολοκληρωτικά για τον άλλον, όπως ο Χριστός έδωσε τον εαυτό Του για την Εκκλησία.

• Χωρίς όρκους: Σε αντίθεση με τις δυτικές παραδόσεις, η ορθόδοξη ακολουθία δεν περιλαμβάνει ανταλλαγή όρκων. Η ένωση δεν σφραγίζεται με προφορικό συμβόλαιο μεταξύ των συζύγων, αλλά με τη χάρη του Αγίου Πνεύματος.

Η στέψη και το κοινό ποτήριο

Η ακολουθία είναι διαμορφωμένη κατά το πρότυπο του Βαπτίσματος και του Χρίσματος. Βασικά της στοιχεία:

• Η στέψη: Ο γαμπρός και η νύφη στεφανώνονται (συνήθως με στέφανα) ως βασιλιάς και βασίλισσα του νέου τους οικογενειακού βασιλείου. Αυτό συμβολίζει τη δόξα του Θεού και την αυτοθυσία που απαιτείται για να κυβερνούν το σπίτι τους με αγάπη.

• Το κοινό ποτήριο: Το ζεύγος πίνει από κοινό ποτήριο οίνου. Συμβολίζει ότι από τη στιγμή αυτή θα μοιράζονται μια κοινή ζωή, σηκώνοντας ο ένας τα βάρη του άλλου και μοιραζόμενοι τις χαρές τους.

• Ο χορός του Ησαΐα: Ο ιερέας οδηγεί το ζεύγος τρεις φορές γύρω από το τραπέζι, που συμβολίζει τα πρώτα τους βήματα ως έγγαμοι, ακολουθώντας το Ευαγγέλιο προς τη Βασιλεία του Θεού.

Ηθική του γάμου

• Τεκνογονία: Αν και η απόκτηση παιδιών είναι φυσική εκπλήρωση της αγάπης, δεν είναι ο μόνος σκοπός του γάμου. Ένα άτεκνο ζεύγος μπορεί να ζει πλήρη χριστιανική ζωή.

• Αντισύλληψη: Πρόκειται για λεπτό ζήτημα. Αν και κατ’ αρχήν δεν ενθαρρύνεται, μπορεί να επιτραπεί με προσεκτική ποιμαντική καθοδήγηση.

• Άμβλωση: Απαγορεύεται αυστηρά. Θεωρείται σοβαρός ηθικός κίνδυνος, επιτρεπτή μόνο σε ακραίες περιπτώσεις (π.χ. για τη σωτηρία της ζωής της μητέρας).

Πρακτικές οδηγίες

1. Προϋποθέσεις και κράτηση

• Ποιοι μπορούν να παντρευτούν:

  • Ιδανικά και οι δύο σύζυγοι είναι Ορθόδοξοι χριστιανοί.

  • Μικτοί γάμοι: Κατ’ οικονομίαν (ως ποιμαντική εξαίρεση), ένας Ορθόδοξος χριστιανός μπορεί να παντρευτεί μόνο αν ο σύζυγος ανήκει σε τριαδική ομολογία (π.χ. Καθολικός, Αγγλικανός) και συμφωνούν να βαπτίσουν τα παιδιά στην Ορθόδοξη Εκκλησία.

  • Δεν επιτρέπεται γάμος με μη χριστιανούς ή αβάπτιστους.

• Κουμπάρος/Κουμπάρα: Ο ανάδοχος του γάμου πρέπει να είναι Ορθόδοξος χριστιανός σε κανονική σχέση με την Εκκλησία. Ένας μη Ορθόδοξος μπορεί να είναι μόνο μάρτυρας στον πολιτικό γάμο.

• Τα έγγραφα πρέπει να ελεγχθούν 2–3 μήνες νωρίτερα

  • Αίτηση: Υπογράφεται από το ζεύγος, δύο μάρτυρες και τον ιερέα.

  • Πιστοποιητικό ελευθερίας (αγαμίας): Απαιτείται και για τη νύφη και για τον γαμπρό (συνήθως από την εκκλησία όπου βαπτιστήκατε). Σημείωση: ισχύει μόνο για 3 μήνες.

  • Τέλη: Ισχύουν τα τέλη της Αρχιεπισκοπής (£60 για την αίτηση).

2. Πολιτικός γάμος

• Από πριν: Πρέπει να έχει προηγηθεί πολιτικός γάμος στο ληξιαρχείο πριν από την ημερομηνία του θρησκευτικού. Σημείωση: ο θρησκευτικός γάμος δεν μπορεί νόμιμα να τελεστεί χωρίς προηγούμενο πολιτικό γάμο.

3. Τι χρειάζεται

• Βέρες.

• Στέφανα.

• Δύο λευκές λαμπάδες (μεγάλες ή μικρές).

• Ένα μπουκάλι νάμα (εκκλησιαστικό κρασί).

• Ένα ποτήρι.

4. Πότε δεν τελούνται γάμοι

Γάμοι γενικά δεν τελούνται τις ημέρες και τις περιόδους νηστείας ή τις μεγάλες εορτές, μεταξύ των οποίων:

• Τετάρτες και Παρασκευές.

• Από τις 13 έως τις 26 Δεκεμβρίου.

• Στις 5 και 6 Ιανουαρίου.

• Από την Κυριακή της Τυροφάγου (της Συγχωρήσεως) έως το Πάσχα.

• Από την 1η έως τις 14 Αυγούστου, την περίοδο νηστείας της Κοιμήσεως της Υπεραγίας Θεοτόκου και Αειπαρθένου Μαρίας.

• Στις 29 Αυγούστου, την Αποτομή της Τιμίας Κεφαλής του Αγίου, Ενδόξου Προφήτου, Προδρόμου και Βαπτιστού Ιωάννου.

• Στις 14 Σεπτεμβρίου, την Ύψωση του Τιμίου και Ζωοποιού Σταυρού.

• Κατά τη νηστεία των Αγίων Αποστόλων.

• Στα δύο Ψυχοσάββατα: το πρώτο είναι το Σάββατο πριν από την Κυριακή της Απόκρεω, και το δεύτερο το Σάββατο πριν από την Πεντηκοστή.

• Την Κυριακή της Πεντηκοστής και τη Δευτέρα του Αγίου Πνεύματος.

Διαζύγιο και δεύτερος γάμος

Η Ορθόδοξη Εκκλησία διδάσκει ότι ο γάμος πρέπει να είναι αιώνιος. Το διαζύγιο θεωρείται τραγωδία και «πτώση».

• Λόγοι: Το διαζύγιο αναγνωρίζεται μόνο όταν ο γάμος έχει ουσιαστικά ήδη καταστραφεί από μοιχεία ή εγκατάλειψη (στην οποία περιλαμβάνεται και η κακοποίηση).

• Δεύτερος γάμος: Η Εκκλησία μπορεί να επιτρέψει δεύτερο (ή τρίτο) γάμο από ευσπλαχνία (κατ’ οικονομίαν) για τη σωτηρία του ανθρώπου. Η ακολουθία του δεύτερου γάμου όμως έχει μετανοητικό χαρακτήρα και ζητά συγχώρηση, αντί να είναι καθαρά πανηγυρική.

• Διαδικασία: Οι αιτήσεις εκκλησιαστικού διαζυγίου εξετάζονται από το Εκκλησιαστικό Δικαστήριο της Αρχιεπισκοπής και όχι από τον τοπικό ιερέα.