Ο Μοναχισμός

Η μοναχική κλήση

Η μοναχική ζωή εκτιμάται ιδιαίτερα στην Ορθοδοξία ως «δώρο του Θεού» για τη διακονία του Σώματος του Χριστού.

• Κλήση σε μετάνοια: Ο κύριος σκοπός του μοναχού ή της μοναχής δεν είναι να επιτελεί ένα συγκεκριμένο έργο (όπως η διδασκαλία ή το κοινωνικό έργο), αλλά να επιδιώκει την προσωπική μετάνοια και το χριστιανικό ιδεώδες της αγάπης με την προσευχή, τη νηστεία, την ακτημοσύνη, την παρθενία και την υπακοή.

• Λαϊκοί, όχι κληρικοί: Οι μοναχοί είναι συνήθως λαϊκοί. Ένα μοναστήρι έχει μόνο όσους χειροτονημένους ιερείς χρειάζονται για τις λειτουργικές ανάγκες της αδελφότητας. Οι επίσκοποι όμως παραδοσιακά επιλέγονται από τις τάξεις των μοναχών.

• Ιεραποστολή: Αν και ο σκοπός είναι η απομόνωση και η μετάνοια, ο Θεός συχνά καλεί μοναχούς να γίνουν μεγάλοι ιεραπόστολοι (π.χ. ο Άγιος Γερμανός της Αλάσκας) ή ηγέτες· όμως κανείς δεν μπαίνει στο μοναστήρι παρά μόνο για να σώσει την ψυχή του, όχι για να προετοιμάσει μια σταδιοδρομία.

Οι τέσσερις βαθμοί του μοναχισμού

Η πρόοδος στη μοναχική ζωή είναι προσωπική και δεν δεσμεύεται από σταθερό χρονοδιάγραμμα. Την καθοδηγεί ο πνευματικός πατέρας ή η πνευματική μητέρα.

• Δόκιμος (υπακοή): Ο υποψήφιος ζει στο μοναστήρι υπό επίβλεψη, για να δοκιμαστεί η κλήση του.

• Ρασοφόρος: Γίνεται επίσημα δεκτός και φορά το μαύρο ράσο, αλλά δεν έχει δώσει ακόμη πλήρεις μοναχικές υποσχέσεις.

• Μικρόσχημος (κουρά): Ο «κανονικός» μοναχός ή μοναχή. Λαμβάνει νέο όνομα, το σχήμα (ύφασμα με τον Σταυρό), το κάλυμμα και τον μανδύα. Η ακολουθία περιλαμβάνει την κουρά (το κόψιμο των μαλλιών) και αυστηρές υποσχέσεις υπακοής στον Ηγούμενο ή στην Ηγουμένη.

• Μεγαλόσχημος: Προορίζεται για όσους φτάνουν στον υψηλότερο βαθμό άσκησης. Περιλαμβάνει πλήρη απομόνωση και αδιάλειπτη προσευχή. Λαμβάνουν ξανά νέο όνομα και φορούν το χαρακτηριστικό Μέγα Σχήμα.

Μορφές μοναχικής ζωής

Σε αντίθεση με τη Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία, η Ορθοδοξία δεν έχει διαφορετικά «Τάγματα» (π.χ. Φραγκισκανούς, Βενεδικτίνους). Αντίθετα, διαφορετικοί τρόποι ζωής αναπτύχθηκαν φυσικά:

• Κοινοβιακός («κοινός βίος»): Η πιο συνηθισμένη μορφή. Οι μοναχοί ή οι μοναχές ζουν, εργάζονται, τρώνε και προσεύχονται μαζί, έχοντας τα πάντα κοινά.

• Ιδιόρρυθμος: Ημιερημιτικός τρόπος ζωής, όπου οι μοναχοί ή οι μοναχές προσεύχονται μαζί στις ακολουθίες, αλλά μπορεί να ζουν, να εργάζονται και να τρώνε μόνοι ή σε μικρές ομάδες.

• Ερημιτικός (ερημίτες/αναχωρητές): Μοναχοί ή μοναχές που ζουν σε πλήρη απομόνωση και ίσως έρχονται στην αδελφότητα μόνο για τη Θεία Λειτουργία στις μεγάλες εορτές.